Një fëmijë që nuk qëndron gjatë në vend, shpërqendrohet lehtë, ndërpret të tjerët apo duket sikur nuk dëgjon kur i flasin, shpesh etiketohet si i lëvizshëm, i paduruar apo i paedukatë. Por në disa raste, këto sjellje mund të jenë shenja të ADHD-së, një çrregullim neurozhvillimor që ndikon në përqendrimin, kontrollin e impulseve dhe menaxhimin e aktiviteteve të përditshme.
E ftuar në Vizion Plus, logopedja Laurena Brako Jusufi shpjegoi se si prindërit mund të bëjnë dallimin mes energjisë së zakonshme të fëmijërisë dhe shenjave që kërkojnë vëmendje profesionale.
Sipas saj, një nga elementet më të rëndësishme është vazhdimësia e sjelljeve dhe ndikimi i tyre në jetën e fëmijës.
Një fëmijë mund të jetë i shpërqendruar pas një dite të lodhshme, kur nuk ka fjetur mjaftueshëm apo kur ka kaluar një situatë emocionale. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka ADHD. Shqetësimi lind kur të njëjtat sjellje përsëriten për një kohë të gjatë, shfaqen në mjedise të ndryshme dhe pengojnë funksionimin e tij në shkollë, në familje apo në marrëdhëniet me bashkëmoshatarët.
Laurena theksoi se shpesh sinjalet e para vihen re në kopsht dhe në periudhën parashkollore, ku edukatoret mund të evidentojnë vështirësi në bashkëpunim, respektimin e rregullave të lojës apo përqendrimin gjatë aktiviteteve.
Tri format e ADHD-së
Sipas Laurenës, ADHD-ja mund të paraqitet në tri forma kryesore.
Forma e parë lidhet kryesisht me deficitin e vëmendjes. Këta fëmijë mund të duken të qetë dhe të tërhequr, ndaj vështirësitë e tyre jo gjithmonë dallohen menjëherë. Ata harrojnë udhëzimet, humbasin sendet e përditshme, bëjnë gabime nga pakujdesia dhe e kanë të vështirë të ndjekin udhëzime me disa hapa.
Forma e dytë karakterizohet nga hiperaktiviteti dhe impulsiviteti. Fëmijët kanë vështirësi të qëndrojnë ulur, flasin shumë, ndërpresin bisedat, nuk presin radhën dhe mund të kalojnë shpejt nga një aktivitet apo temë në tjetrën. Edhe pse mund të krijojnë lehtësisht miqësi, ndonjëherë e kanë të vështirë t’i ruajnë ato për shkak të vështirësive në respektimin e rregullave të lojës dhe kontrollin e impulseve.
Forma e tretë është ajo e kombinuar, ku shfaqen njëkohësisht vështirësitë e vëmendjes, hiperaktiviteti dhe impulsiviteti.
Një situatë që haset shpesh në familje është vështirësia e fëmijës për të përfunduar detyrat e shkollës. Ai mund të kalojë orë të tëra duke luajtur me lodrat që i pëlqejnë, por të mos qëndrojë as pesë minuta përpara detyrave.
Laurena shpjegoi se kjo nuk duhet parë si kontradiktë. Fëmijët me ADHD mund të përqendrohen gjatë në aktivitete që u interesojnë, ndërsa kanë vështirësi të ruajnë vëmendjen në detyrat rutinë, të cilat kërkojnë organizim dhe përpjekje të vazhdueshme.
Cilat janë tri shenjat kryesore që duhet të vërejnë prindërit?
Laurena veçoi tri elemente që meritojnë vëmendje:
- Vështirësia për të përfunduar një aktivitet deri në fund dhe kalimi i vazhdueshëm nga një detyrë te tjetra.
- Impulsiviteti, që mund të ndikojë në marrëdhëniet me fëmijët e tjerë dhe në jetën sociale.
- Hiperaktiviteti, kur fëmija e ka shumë të vështirë të qëndrojë ulur dhe është vazhdimisht në lëvizje, edhe gjatë aktiviteteve të zakonshme si ngrënia.
Megjithatë, këto shenja nuk përbëjnë vetë një diagnozë. Ato janë arsye për të kërkuar një vlerësim profesional. Mesazhi kryesor i Laurenës për prindërit është të mos nxitojnë t’i etiketojnë fëmijët si të pabindur apo të paedukatë, por të përpiqen të kuptojnë arsyen e sjelljeve të tyre. Një vlerësim në kohën e duhur mund të ndihmojë në identifikimin e vështirësive dhe në hartimin e një plani individual mbështetës.
Ky artikull u përgatit duke iu referuar intervistës së logopedes Laurena Brako Jusufi në emisionin e Vizion Plus, ku ajo ndau informacione dhe këshilla mbi ADHD-në te fëmijët.
