Në episodin më të fundit të podcastit, profesori Enriko Ceko ndau një analizë të thellë mbi protestat qytetare, rolin e intelektualëve dhe sfidat me të cilat përballet Shqipëria. Duke krahasuar protestën e dikurshme për Teatrin Kombëtar me protestën aktuale, ai argumenton se çdo lëvizje qytetare lind nga një pakënaqësi e akumuluar, por suksesi i saj varet nga mënyra se si organizohet dhe drejtohet.
Sipas profesorit, ashtu si protesta për Teatrin Kombëtar, edhe protesta e sotme nuk është shkaktuar vetëm nga një çështje e vetme.
“Çdo protestë është pika e fundit që mbush gotën. Problemi nuk është pika e fundit, por gjithçka që është grumbulluar përpara saj,” – shprehet ai.
Ai thekson se protestat duhet të kenë objektiva të qarta dhe energjia qytetare duhet të kanalizohet drejt ndryshimeve konkrete, përndryshe rrezikon të humbasë forcën e saj. Një pjesë e rëndësishme e bisedës u ndal te protesta për mbrojtjen e Teatrit Kombëtar, ku Ceko ishte një nga zërat më aktivë. Sipas tij, në fillim protesta bashkoi intelektualë, artistë dhe akademikë, por më vonë humbi drejtimin.
“Kur mikrofoni filloi të kontrollohej nga individë të caktuar, protesta humbi frymën qytetare dhe përfundimisht dështoi të arrinte objektivat e saj.” Ai paralajmëron se e njëjta gjë nuk duhet të ndodhë edhe me protestat aktuale.
Profesori shpreh shqetësimin se në Shqipëri zërat e ekspertëve dhe akademikëve dëgjohen gjithnjë e më pak, ndërsa hapësira publike dominohet nga figura që kanë ndikim në rrjetet sociale. Sipas tij, intelektualët kanë detyrimin moral të artikulojnë idetë dhe të ndihmojnë në orientimin e debatit publik.
“Nëse heshtin ata që kanë dijen dhe përvojën, vendin e tyre e zënë njerëz që kanë vetëm audiencë.”
Ai kujton se gjatë gjithë historisë shqiptare intelektualët shpesh janë margjinalizuar ose janë trajtuar si kundërshtarë të pushtetit, çka ka krijuar një kulturë të tërheqjes nga jeta publike. “Shoqëria është ajo që ndryshon politikën dhe ekonominë, jo e kundërta.”
Ai argumenton se Shqipëria historikisht është zhvilluar përmes revolucioneve dhe jo përmes evolucionit, duke sjellë cikle të përsëritura krizash. Sipas tij, vendi ka nevojë për institucione më të forta, qytetarë më aktivë dhe një kulturë demokratike që ndërtohet gradualisht.
Në analizën e tij, Ceko ndalet edhe te roli i emigrantëve. Ai thekson se remitancat vazhdojnë të mbështesin ekonominë shqiptare dhe se kthimi i diasporës në protestat e fundit duhet parë si një shenjë dashurie për vendin. “Nuk kanë ardhur për të protestuar. Kanë ardhur sepse duan Shqipërinë.” Profesori mendon se është e ekzagjeruar të thuhet se disa javë protesta mund të dëmtojnë seriozisht sezonin turistik. Sipas tij, turistët që kanë planifikuar pushimet muaj më parë nuk i anulojnë rezervimet për shkak të protestave të zhvilluara në kryeqytet.
Vetëm në rast se situata do të përshkallëzohej në një krizë të gjatë, ndikimi do të lidhej me funksionimin e sistemit dhe jo me vetë protestën. Një tjetër shqetësim i ngritur nga profesori ishte emigrimi i të rinjve të kualifikuar. Ai vlerëson nivelin e studentëve shqiptarë, veçanërisht në fushat e teknologjisë, inteligjencës artificiale dhe sigurisë kibernetike, por shpreh keqardhjen që shumica e tyre synojnë të ndërtojnë karrierën jashtë vendit.
“Shqipëria nuk duhet të humbasë brezin që ka aftësi, njohuri dhe kompetenca.”
Në fund të bisedës, Enriko Ceko shprehet optimist se ndryshimi është i mundur, por vetëm nëse qytetarët, intelektualët dhe institucionet marrin përgjegjësinë që u takon. Për të, protesta nuk është fundi i procesit, por fillimi i një reflektimi më të madh për mënyrën se si ndërtohet një shoqëri demokratike.
“Kur ndryshon shoqëria, ndryshon edhe politika. Pikërisht aty duhet të fillojë transformimi i Shqipërisë.”
