A është e mjaftueshme të dëgjojmë sa fjalë përdor një fëmijë për të kuptuar nëse zhvillimi i tij gjuhësor po ecën siç duhet? Logopedja Laurena Brako Jusufi tërheq vëmendjen te një aspekt po aq i rëndësishëm, por që shpesh kalon pa u vënë re nga prindërit: aftësia e fëmijës për të kuptuar gjuhën.

Kur flitet për zhvillimin e të folurit te fëmijët, vëmendja e prindërve zakonisht përqendrohet te fjalët e para, numri i fjalëve që përdorin dhe aftësia për të formuar fjali. Megjithatë, zhvillimi gjuhësor nuk lidhet vetëm me atë që fëmija arrin të thotë, por edhe me atë që arrin të kuptojë.

Pikërisht te ky dallim ndalet logopedja Laurena Brako Jusufi, drejtuese e Dyslexia Center, në një video informuese, ku nxit prindërit të vëzhgojnë më me kujdes mënyrën se si fëmijët reagojnë ndaj fjalëve dhe udhëzimeve të përditshme. Dy fëmijë mund të flasin njësoj pak, por të kuptojnë ndryshe

Sipas mesazhit të saj, dy fëmijë mund të përdorin një numër të ngjashëm fjalësh, por kjo nuk do të thotë se kanë të njëjtën aftësi për të kuptuar gjuhën. Njëri mund të kuptojë atë që i thuhet, edhe pse ende nuk arrin ta shprehë me fjalë. Tjetri mund të ketë vështirësi në kuptimin e udhëzimeve verbale, edhe kur fjalët janë të thjeshta dhe të zakonshme.

Kjo është arsyeja pse vlerësimi i zhvillimit gjuhësor nuk duhet të mbështetet vetëm te sasia e të folurit. Të flasësh dhe të kuptosh janë dy aftësi të ndryshme, megjithëse të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën.

Kuptimi i gjuhës përfshin aftësinë për të përpunuar fjalët, për të kuptuar kërkesat dhe për të reaguar në përputhje me atë që thuhet. Kjo aftësi luan një rol të rëndësishëm në komunikimin e përditshëm, në ndërveprimin me të tjerët dhe në procesin e të nxënit. Prandaj, kur një fëmijë flet pak, është e rëndësishme të vëzhgohet jo vetëm çfarë thotë, por edhe sa kupton nga komunikimi që zhvillohet rreth tij.

Si mund të na mashtrojë pa dashje komunikimi i përditshëm?

Një nga pikat më të rëndësishme të mesazhit të Laurena Brako Jusufit lidhet me mënyrën se si të rriturit i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë kërkesat. Në jetën e përditshme, prindërit nuk komunikojnë vetëm përmes fjalëve. Ata përdorin natyrshëm gjeste, shikime, mimikë dhe situata të përsëritura, të cilat e ndihmojnë fëmijën të kuptojë se çfarë pritet prej tij.

Për shembull, kur i kërkojmë fëmijës të marrë këpucët, mund të tregojmë me gisht vendin ku ndodhen. Kur i kërkojmë të sjellë një lodër, mund ta shikojmë ose t’i drejtohemi objektit. Në situata të tjera, fëmija mund ta parashikojë kërkesën sepse është mësuar me të njëjtën rutinë. Këto mënyra komunikimi janë pjesë e natyrshme e ndërveprimit mes prindit dhe fëmijës. Megjithatë, ato mund ta bëjnë të vështirë të kuptojmë nëse fëmija po e kupton vërtet mesazhin verbal apo po mbështetet kryesisht te sinjalet e tjera.

Nëse fëmija kryen një veprim pasi dëgjon një kërkesë të shoqëruar me gjest, kjo nuk na tregon domosdoshmërisht se ai e ka kuptuar kërkesën vetëm nga fjalët. Për këtë arsye, vëzhgimi i mënyrës se si fëmija reagon ndaj komunikimit verbal mund t’u japë prindërve informacion të vlefshëm për aftësitë e tij gjuhësore.

Një provë e thjeshtë në shtëpi: A e kupton fëmija kërkesën vetëm nga fjalët?

Në videon e saj, Laurena Brako Jusufi u propozon prindërve të provojnë një mënyrë të thjeshtë vëzhgimi gjatë komunikimit me fëmijën. Ideja është që, në një situatë të zakonshme dhe të përshtatshme, prindi t’i japë fëmijës një udhëzim të thjeshtë vetëm me fjalë, pa treguar me gisht, pa drejtuar shikimin nga objekti dhe pa u mbështetur te një rutinë që fëmija e njeh paraprakisht.

Për shembull, prindi mund t’i kërkojë fëmijës të marrë një objekt të njohur, pa ia treguar me gjest se ku ndodhet. Gjatë këtij vëzhgimi, është e rëndësishme të shihet nëse fëmija e kupton kërkesën dhe si reagon ndaj saj.

Nëse udhëzimi nuk realizohet pa ndihmën e gjesteve ose të sinjaleve të tjera, kjo është një e dhënë që meriton vëmendje. Megjithatë, një provë e vetme nuk mund të përcaktojë nëse fëmija ka vështirësi në të kuptuar. Reagimi i tij mund të ndikohet nga mosha, vëmendja, lodhja, njohja e fjalëve, konteksti dhe mënyra se si është formuluar kërkesa. Prandaj, qëllimi nuk është ta testojmë apo ta vëmë fëmijën në vështirësi, por të kuptojmë më mirë mënyrën se si ai komunikon dhe përpunon informacionin.

Pse është i rëndësishëm kuptimi i gjuhës në zhvillimin e fëmijës?

Aftësia për të kuptuar gjuhën ndikon në shumë aspekte të jetës së përditshme të fëmijës. Ajo lidhet me aftësinë për të ndjekur udhëzime, për të kuptuar pyetje, për të marrë pjesë në biseda dhe për të mësuar koncepte të reja. Me rritjen e fëmijës, kuptimi i gjuhës bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm edhe në mjedisin shkollor, ku ai duhet të ndjekë shpjegimet dhe të kuptojë udhëzimet e mësuesit. Kur një vështirësi në kuptimin e gjuhës nuk vihet re, mund të krijohet përshtypja se fëmija nuk dëgjon, nuk bashkëpunon ose nuk